Den Haag, 21 oktober – De uitbuiting van wilde dieren en het onnatuurlijke, rechtstreekse contact tussen mensen en wilde dieren is de belangrijkste motor voor de opkomst en verspreiding van zoönotische ziekten in de moderne tijd, zoals COVID-19. Dat is het uitgangspunt van een onlangs uitgebracht rapport van IFAW (International Fund for Animal Welfare) getiteld “Beyond COVID-19: Preserving Human Health by Reinventing our Relationship with Wildlife”.

Zoönosen – gedefinieerd als ziekten die hun oorsprong hebben bij dieren, maar zich vervolgens rechtstreeks of via een tussengastheer onder mensen verspreiden – zijn zeker geen nieuw fenomeen. In feite is zo’n vijfenzeventig procent van de opkomende infectieziekten bij de mens afkomstig van dieren; de meeste van dieren in het wild. De verspreiding van infectieziekten, waaronder de COVID-19-pandemie, wordt verergerd door meerdere factoren zoals een ongekend niveau van menselijke interactie met dieren in het wild, verlies van biodiversiteit en een constante verstoring van ecosystemen.

Gezondheidscrisis door afnemend respect voor natuur

Volgens IFAW heeft menselijk gedrag, waaronder het exploiteren van wilde dieren, de wereld in deze gezondheidscrisis gebracht. Aan de basis hiervan ligt het afnemende respect van de mens voor dieren in het wild en hun natuurlijke leefomgeving. De beste voorbeelden hiervan zijn de handel in wilde dieren en de verspreiding van vaak ongereguleerde wildmarkten, die inspelen op de vraag naar consumptie van exotische wilde dieren.

Zoals het rapport schetst, is de mens fundamenteel verbonden met het wereldwijde ecosysteem. Wij zijn afhankelijk van goed functionerende natuurlijke systemen en de gezondheid van dieren in het wild, zowel lokaal als mondiaal. Menselijke activiteiten, zoals de handel in wilde dieren en de vernietiging van leefgebieden, leiden uiteindelijk tot uitbraken van zoönotische ziekten.

Onbalans tussen men en natuur

IFAW geeft aan dat de fundamentele pijlers van herstel het tegengaan van biodiversiteitsverlies en zorgen voor gezonde populaties in het wild zijn. Aan de hand van relevante casestudies laat het rapport zien hoe bepaalde interventies kunnen leiden tot positieve resultaten voor de gezondheid van zowel mens als de natuur. Zo pakt IFAW de huidige onbalans tussen natuur en mens aan door bijvoorbeeld wilde olifantenpopulaties in het zuiden van Kenia te beschermen. In Australië herstelt IFAW eucalyptus-ecosystemen, aangezien deze belangrijke leefgebieden van koala’s er slecht aan toe zijn door jaarlijkse bosbranden.

“Het belang van soortendiversiteit en ecologische integriteit kan niet genoeg worden benadrukt als het gaat om het beperken van de gevolgen van deze pandemieën”, zegt dr. Sarah Sharp van IFAW. “Het beschermen van de biodiversiteit is misschien wel de effectiefste vorm van preventieve geneeskunde. De gezondheid van mensen is nauw verbonden met hoe we met wilde dieren omgaan. Het verlies aan soortendiversiteit heeft in de loop van de tijd geresulteerd in enorme biologische en maatschappelijke schade.”

Terugkerende bedreiging

Pandemieën vormen een terugkerende bedreiging voor de volksgezondheid. Om dit te verkleinen, biedt het rapport een blauwdruk met belangrijke aanbevelingen voor beleid en regelgeving die beleidsmakers onmiddellijk kunnen inzetten. Enkele voorbeelden hiervan zijn:

• Biodiversiteit beschermen en wettelijk erkennen als essentieel onderdeel van de volksgezondheid;
• Het effectief regelen en verder beperken van de handel in wilde dieren;
• Versterking van de controle op en het monitoren van dierziekten;
• Investeren en actie ondernemen in het kader van de “One health One Welfare”-(één gezondheid, één welzijn) benadering, waarbij de gezondheid van mens en dier in concrete acties worden geïntegreerd;
• Het aanpakken van de onderliggende oorzaken van de vernietiging van leefgebieden en de handel in wilde dieren, waaronder structurele ongelijkheid en armoede;
• Het coördineren van een alomvattende internationale samenwerking tussen regeringen om te zorgen voor een reeks wereldwijde minimumvereisten die de interactie tussen mens en wilde dieren tot een minimum beperken; 
• Zorgen voor lange termijn-bescherming van gebieden die rijk zijn aan soortenbiodiversiteit.

Ook interessant voor jou:
* Beperk de wereldwijde handel in dieren
* Het coronavirus en de handel in wildlife