De Nederlandse overheid zet volop in op windenergie om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Voor de aanleg van windparken op de Noordzee moeten echter nog altijd UXO’s (niet-ontplofte munitie uit de Tweede Wereldoorlog) worden geruimd.

Dit gebeurt midden tussen andere activiteiten op zee, zoals scheepvaart, visserij, olie- en gaswinning en militaire oefeningen.

Vaste bewoners van de Noordzee

De bruinvis is een van de meest voorkomende zeezoogdieren in de Noordzee. Wereldwijd leven er naar schatting 700.000, waarvan ongeveer 345.000 in de Noordzee en ruim 60.000 in het Nederlandse deel. Daarmee is dit stukje zee een belangrijk leefgebied voor deze kleine tandwalvis. Ondanks de huidige “gunstige staat van instandhouding” volgens de Europese Habitatrichtlijn, vormt geluidsverstoring door menselijke activiteiten een groeiende bedreiging.

Niet-ontplofte munitie

In de Noordzee liggen nog altijd talloze mijnen en bommen uit de Tweede Wereldoorlog. Om veilig windparken te kunnen bouwen, moeten die vaak eerst verwijderd worden. Maar het ruimen van deze explosieven gaat gepaard met zware knallen die ver in zee doordringen. Precies dat geluid vormt een groot risico voor bruinvissen, die volledig afhankelijk zijn van hun gehoor om te navigeren, communiceren en voedsel te vinden.

Gehoorschade met grote gevolgen

Volgens een rapport in opdracht van het Wind op zee ecologisch programma (Wozep) zouden tienduizenden bruinvissen gehoorschade kunnen oplopen door de geplande explosievenruimingen. In het meest waarschijnlijke scenario gaat het om zo’n 21.000 dieren met blijvend gehoorverlies, terwijl in het ongunstigste scenario dit aantal kan oplopen tot wel 60.000. Daarnaast dreigt voor honderdduizenden bruinvissen tijdelijke gehoorschade, die er al snel toe kan leiden dat ze onvoldoende voedsel weten te vinden. Omdat een volwassen bruinvis dagelijks 3 tot 5 kilo vis nodig heeft, kan een paar dagen minder jagen al levensbedreigend worden.

Zorgwekkend beeld

De berekeningen laten zien dat de impact de door de overheid gestelde drempelwaarde ruimschoots zou overschrijden: een maximaal verlies van 5% van de populatie tijdens de bouw van de windparken. Toch gaan de uitbreidingsplannen vooralsnog gewoon door. Voor de bruinvis, die tussen de jaren zestig en negentig vrijwel uit de Noordzee verdwenen was, kan dit opnieuw een zware klap betekenen.

Wat nu?

Om de schade te beperken, wordt gekeken naar maatregelen zoals afschrikwekkende geluiden (ADD’s) die dieren uit de gevarenzone moeten houden. Toch blijft onzeker of dit voldoende is om een massale terugval te voorkomen. Feit is dat de toekomst van de bruinvis in de Noordzee opnieuw onder druk staat – en dat terwijl de soort zich de afgelopen decennia juist voorzichtig leek te herstellen.