De Britse schilder Stanley Spencer zou ooit hebben gezegd: “Waar een kat ook zit, daar zal het geluk volgen.” Kattenliefhebbers zullen dit waarschijnlijk volmondig beamen – er is tenslotte geen fijner gevoel dan een spinnende viervoeter op je schoot te aaien. Al sinds de oudheid worden allerlei dieren vereerd als brengers van geluk. Zo zagen de oude Egyptenaren in een klein zwart kevertje, de heilige scarabee, een symbool van de zon en van het eeuwige leven. Voor de Germanen stond het wilde zwijn juist voor kracht en vruchtbaarheid. Hildisvini, Oudnoords voor ‘strijdzwijn’, was in de Noordse mythologie het rijdier van de vruchtbaarheidsgodin Freya. Aphrodite, de Griekse godin van de liefde, werd dan weer geassocieerd met duiven – de witte vogels staan nog altijd symbool voor vrede en trouw.
Ga met ons mee op een reis door tijd en ruimte, waarin we op zoek gaan naar de oorsprong van allerlei dierlijke gelukssymbolen. Waarom geven mensen in Duitsland en Oostenrijk elkaar op nieuwjaarsdag marsepeinen varkentjes? En waarom worden er in Japan duizenden origami-kraanvogels gevouwen? Deze en andere boeiende vragen beantwoorden we in het volgende artikel – en we leren meteen meer over onze viervoetige gelukbrengers. Daarbij vergeten we natuurlijk niet het belangrijke thema dierenwelzijn: want wie zoveel geluk, vreugde en voorspoed brengt, verdient zelf ook een leven in waardigheid!

Het varken

“Dat varkentje hebben we gewassen!” roepen we blij uit wanneer we een lastige klus hebben geklaard. Maar waarom eigenlijk? Het gezegde vindt zijn oorsprong in het feit dat het wassen van een vuil varken een zeer lastige klus werd geacht, en deze taak wordt daarom in overdrachtelijke zin gebruikt voor het aanpakken van een moeilijke situatie.
Al in de oudheid zagen Grieken en Romeinen in het borstelige dier een symbool van welvaart en rijkdom – wie veel varkens had, hoefde immers geen honger te lijden. Ze zijn namelijk makkelijk te houden, hebben geen duur voer nodig en zijn al na zes maanden geslachtsrijp. Met andere woorden Een echte gelukstreffer voor hun eigenaars.
Bij de Germanen stond het everzwijn symbool voor strijdlust en vruchtbaarheid. Zo groeide het varken door de eeuwen heen uit tot een van de populairste westerse geluksbrengers – als spaarvarken om rijkdom te vergroten en als marsepeinen varkentje om elkaar op oudejaarsavond geluk voor het nieuwe jaar te wensen.

Het lieveheersbeestje

Een enkel zevenstippelig lieveheersbeestje kan tot wel 100 bladluizen per dag verorberen. Geen wonder dat deze fraai gevlekte insecten bij boeren zo geliefd zijn als natuurlijke bestrijders van plagen. Het lieveheersbeestje wordt gezien als een symbool van geluk in veel culturen, mogelijk omdat het gewassen beschermt en het gestuurd zou zijn door de Heilige Maagd Maria.
De naam ‘lieveheersbeestje’ komt van het Germaanse ‘Freyafugle’ (vogel van godin Freya), wat verchristelijkt werd tot ‘lievevrouwebeestje’ en later ‘lieveheersbeestje’.
Synoniemen voor lieveheersbeestje zijn onder andere kapoentje, pimpampoentje, en emelbeestje, en er bestaan wereldwijd vele soorten, zoals het zevenstippig lieveheersbeestje en het Aziatisch lieveheersbeestje, elk met hun eigen kenmerken.

De kraanvogel

Mantsjoerijkraanvogel wordt in zijn thuisland Japan vereerd als symbool van trouw, geluk, liefde en een lang leven. Volgens een oude legende zou deze heilige vogel wel duizend jaar oud worden – en wie duizend origami-kraanvogels vouwt, mag een wens doen. Wereldberoemd werd het verhaal van Sadako Sasaki, het meisje dat op tweejarige leeftijd de atoombom op Hiroshima overleefde. Later werd bij haar leukemie vastgesteld als gevolg van de straling. Tijdens haar maandenlange ziekenhuisopname vouwde ze meer dan duizend papieren kraanvogels, in de hoop op genezing.

De kikker

Gaan de zaken slecht? Volgens de Chinese harmonieleer Feng Shui kan in zo’n geval de geldkikker ‘Chan Chu’ uitkomst bieden. En zo werkt het: een kikkerbeeldje – met rode ogen en een munt in zijn bek – wordt in de winkel of op kantoor geplaatst. Een kleine verhoging of bijzettafeltje met zicht op de deur is de ideale plek voor deze dierlijke geluksbrenger.
De verklaring voor deze traditie ligt in de liefde van kikkers voor water. Waar kikkers zijn, is water niet ver weg – en water staat symbool voor leven en welvaart.

De gelukskat

Ze is driekleurig, behoorlijk zeldzaam en bijna altijd een poes: de gelukskat. Katten met een wit-zwart-rode vacht staan bij kattenliefhebbers bekend als ‘tricolor, ‘calico’, ‘schildpad met wit’ of ‘tortoiseshell met wit’. Omdat ze bijna net zo zeldzaam zijn als een klavertjevier, zouden deze bijzondere poezen hun baasjes geluk brengen.
Dat gelukskatten meestal vrouwtjes zijn, heeft te maken met de genetica: de vachtkleur wordt bepaald door het X-chromosoom. Poesjes hebben er twee, katers maar één – en daarom komt de driekleurige vacht bijna uitsluitend bij poezen voor.
Wist je dat de Japanse gelukskat, de ‘Maneki Neko’ ( of de Chinese ‘Lucky Cat’), ook driekleurig is? Het beeldje, dat vaak in winkels en restaurants wordt geplaatst, heeft meestal een zwaaiende poot die klanten en rijkdom aantrekt. De betekenis van de poot (linker- of rechterpoot) en de kleur van de kat varieert, waarbij de opgeheven linkerpoot klanten zou lokken en de rechterpoot welvaart zou brengen.

De dolfijn

Deze slimme, speelse zeezoogdieren fascineren mensen al sinds de oudheid. In de Griekse mythologie stonden dolfijnen symbool voor harmonie en bescherming, en als boodschappers van de zeegod Poseidon belichaamden ze de verbinding tussen het goddelijke en het aardse. Er bestaan zelfs verhalen dat dolfijnen schipbreukelingen hebben gered, waardoor ze werden vereerd als symbolen van hoop.
Later namen de christenen deze symboliek over: in sommige kerken zijn nog steeds afbeeldingen van dolfijnen samen met schepen of ankers te zien. Het schip staat daarbij voor de kerk, en de dolfijn voor Jezus Christus – redder van de mensheid.

De olifant

Voor veel Chinese restaurants staan olifantensculpturen die gasten verwelkomen – vaak met de slurf omhoog. Dat is geen toeval: in Feng Shui gelden deze imposante dieren als symbolen voor geluk, trouw, gezondheid en vervulling. In Azië worden olifantenbeeldjes ook vaak cadeau gedaan aan bruidsparen, omdat ze de energie van man en vrouw in balans zouden brengen. In India wordt bovendien de olifantengod Ganesha vereerd, de ‘verwijderaar van obstakels’, die de weg naar succes zou vrijmaken.

De draak

Terwijl de draak in westerse culturen vaak wordt afgeschilderd als een monster dat door dappere helden moet worden verslagen, wordt hij in China juist gezien als de machtige voorvader van de keizer. Volgens Chinese legenden bepaalt de draak het weer en de seizoenen en heeft hij een grote invloed op de oogst.|
De draak maakt ook deel uit van de Chinese dierenriem: wie in het Jaar van de Draak geboren is, zou een sterke, moedige en charismatische persoonlijkheid hebben. Zulke mensen zouden bruisen van energie en levensvreugde – niet vreemd, want de draak staat voor rijkdom en geluk.

De koi

Het Japanse woord ‘koi’ betekent simpelweg ‘karper’. De kleurrijke, prestigieuze vissen uit Azië zijn namelijk een kweekvorm van de bekende zoetwaterkarper. In Japan staat de koi symbool voor kracht, voorspoed en een lang leven en wordt hij vaak als siervis in vijvers gehouden. Op 5 mei, de Japanse Nationale Kinderdag, wapperen overal in het land traditionele koivlaggen.
Bij ons belandt de karper helaas eerder op het bord: vooral met kerst of de jaarwisseling is het een geliefde feestvis. En wie een bijzonder mooie schub van de ‘oudejaarskarper’ in zijn portemonnee stopt, zou volgens een oud volksgeloof in het nieuwe jaar een financiële meevaller krijgen.

De scarabee

De kleine, onopvallende heilige pillenkever (Scarabaeus sacer) speelde in het oude Egypte een belangrijke rol. De kever stond symbool voor de cyclus van de zon, voor het leven en voor de wederopstanding. In de vorm van amuletten werden deze kevers – de zogenaamde scarabeeën – meegegeven in de graven van overledenen. Ook in tempels en grafkamers in de Vallei der Koningen zijn ze afgebeeld.
Hun reputatie als beschermingssymbool komt waarschijnlijk voort uit de overtuiging dat deze kevers het naderende overstromingsseizoen van de Nijl konden voorspellen. Zodra de insecten zich van het water verwijderden en de huizen van mensen binnenkropen, wist men dat het verlossende water binnenkort de velden zou overspoelen en vruchtbaar zou maken.

De duif

Lang voordat ze als ‘vliegende ratten’ werden uitgescholden, golden duiven als gracieuze brengers van hoop. In de Bijbel laat Noach na de zondvloed een duif los vanaf de ark – en wanneer zij terugkeert met een olijftak in haar snavel, weet hij dat de ramp voorbij is. Zo werd de witte duif uiteindelijk hét symbool voor vrede.
Omdat duiven monogaam leven, staan ze bovendien symbool voor liefde en trouw. Daarom is het een traditie om tijdens bruiloften witte duiven los te laten. Toch brengt deze ogenschijnlijk romantische gewoonte veel stress met zich mee voor de gevoelige dieren: ze moeten vaak urenlang in kleine transportkistjes wachten en vinden na hun ‘vrijlating’ niet altijd de weg naar huis terug. Om die reden wordt deze traditie door veel dierenbeschermers inmiddels als dieronvriendelijk beschouwd.